Zadatek a zaliczka – co lepiej zapłacić?

zadatek a zaliczka

Są takie pojęcia w prawniczym języku, które dla laika znaczą to samo. Jednak pomylenie ich na prawniczym gruncie może przysporzyć sporo problemów. Wcześniej pisałam o różnicach między wypowiedzeniem a odstąpieniem od umowy. Teraz przyszedł czas na kilka słów o różnicach między zadatkiem a zaliczką.

Zadatek a zaliczka – wspólne cechy

Zadatek i zaliczka są często ze sobą mylone. Wynika to nie tylko z podobieństwa słów, ale również z podobnego zastosowania. Zadatek i zaliczka to pewna suma pieniędzy wręczana przy zawarciu umowy na poczet przyszłej ceny czy przyszłego wynagrodzenia, które powinna uregulować osoba, która wręczyła tę kwotę.

W  przypadku gdy kwoty wręczonej tytułem zadatku nie da się zaliczyć na poczet przyszłego wynagrodzenia czy świadczenia, to kwota ta podlega zwrotowi.

Zadatek i zaliczka są bardzo ważne w obrocie gospodarczym. Po pierwsze, wykonawca jeszcze przed wykonaniem przedmiotu umowy na środki np. na zakup materiałów. Po drugie zaliczka lub zadatek zwiększają pewność, że zleceniodawca nie zrezygnuje w trakcie wykonywania przedmiotu umowy.

Jednak w przypadku gdy nie dojdzie do skutku wykonanie przedmiotu umowy, to ujawniają się różnice między zaliczką a zadatkiem.

Zadatek a zaliczka – zadatek pojęcie zdefiniowane w kodeksie cywilnym

Pojęcie zadatku w odróżnieniu od zaliczki zostało zdefiniowane w kodeksie cywilnym.

Artykuł 394 kodeksu cywilnego

§ 1. W braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.
§ 2. W razie wykonania umowy zadatek ulega zaliczeniu na poczet świadczenia strony, która go dała; jeżeli zaliczenie nie jest możliwe, zadatek ulega zwrotowi.
§ 3. W razie rozwiązania umowy zadatek powinien być zwrócony, a obowiązek zapłaty sumy dwukrotnie wyższej odpada. To samo dotyczy wypadku, gdy niewykonanie umowy nastąpiło wskutek okoliczności, za które żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności albo za które ponoszą odpowiedzialność obie strony.

Cechy zadatku

Zadatek to przede wszystkim kwota wręczona przy zawarciu umowy.  Jeżeli więc jakaś kwota została wręczona już po zawarciu umowy a jeszcze przed wykonaniem przedmiotu umowy, to można mieć wątpliwości, czy pieniądze te zostały przekazane tytułem zadatku.

Artykuł 394 kodeksu cywilnego wprowadza reguły, w jaki sposób interpretować znaczenie przekazanej kwoty podczas zawierania umowy. Zgodnie z tym przepisem, jeżeli nic innego nie wynika z woli stron (np. strony ustaliły, że przekazana kwota stanowi zaliczkę) albo z przyjętego zwyczaju, to przekazana kwota stanowi zadatek.

Zadatek ma istotne znaczenie w przypadku niewykonania przedmiotu umowy. W zależności od tego, kto nie wykonał przedmiotu umowy, ten albo może zachować zadatek albo może żądać zwrotu zadatku w podwójnej wysokości.

Jeżeli ktoś otrzymał zadatek, a jego kontrahent nie wykonał zobowiązania, to może on zatrzymać zadatek. Natomiast, jeżeli ktoś wręczył zadatek, to w przypadku niewykonania przedmiotu umowy przez drugą stronę, może on żądać dwa razy tyle, ile wynosił zadatek.

Jeszcze należy pamiętać o jednej kwestii. Zatrzymanie zadatku lub żądanie jego w podwójnej wysokości, jest możliwe tylko i wyłącznie, gdy jedna ze stron odstąpiła od umowy. Stąd zanim strona będzie żądać zwrotu zadatku ważne jest, żeby złożyła oświadczenie woli o odstąpieniu od umowy. Bez skutecznego odstąpienia od umowy żądanie zwrotu podwójnego zadatku lub jego zatrzymanie będzie niemożliwe.

Prawo żądania podwójnego zadatku lub zatrzymania zadatku nie występuje w każdym przypadku. Kodeks cywilny wprowadza zasady, kiedy mimo niewykonania umowy, zadatek podlega zwrotowi. Są trzy takie sytuacje:

  1. strony zdecydowały się rozwiązać umowę;
  2. żadna ze stron nie ponosi odpowiedzialności za niewykonanie przedmiotu umowy;
  3. każda ze stron ponosi odpowiedzialność za niewykonanie przedmiotu umowy.

Zadatek kodeksowy można modyfikować

Tak jak pisałam powyżej, artykuł 394 kodeksu cywilnego to tylko reguły interpretacyjne. Dodatkowo ten zapis ma tzw. charakter dyspozytywny (tzn. ma zastosowanie o ile strony w umowie nic innego nie postanowiły albo nic innego nie wynika z panującego zwyczaju).  Strony więc w umowie mogą zmienić zasady rozliczania zadatku.

Można np.:

  • żądać zwrotu potrójnej wartości danego zadatku;
  • określić, że osoba, która otrzymała zadatek nie tylko może go zatrzymać, ale również ma roszczenie o zapłatę dodatkowej kwoty w wysokości równowartości albo dwukrotności otrzymanego zadatku;
  • określić dodatkowe okoliczności, w których obowiązek zwrotu zadatku i żądania zapłaty równowartości zadatku odpada.

Zadatek a zaliczka – co wybrać?

Jak widać decyzja między wręczeniem zadatku czy zaliczki nie jest taka prosta. Ważne natomiast, żeby być świadomy różnicy w znaczeniu i w konsekwencjach tych dwóch instytucji prawnych.

Na początku należy przeanalizować ryzyko, na ile po naszej stronie istnieje niebezpieczeństwo niewykonania przedmiotu umowy lub wycofania się z transakcji.  Jeżeli jest ono spore, to lepiej zdecydować się na zaliczkę. Wówczas jeżeli dajesz zaliczkę i z twojej winy nie dojdzie do wykonania przedmiotu umowy, to będziesz mógł żądać zwrotu zaliczki. Podobnie jeżeli to ty otrzymałeś zaliczkę. Wówczas zwrócisz drugiej stronie otrzymaną kwotę i nie będziesz obowiązany dodatkowo do zapłaty równowartości otrzymanej kwoty.

Sytuacja kształtuje się odmiennie, kiedy ryzyko tego, że nie wykonasz postanowień umowy jest mniejsze. Wówczas lepiej jest otrzymać lub wręczyć zadatek. Jeżeli przedmiot umowy nie zostanie wykonany, a ty wręczałeś zadatek, to nie tylko otrzymasz zwrot zadatku, ale również rekompensatę w równowartości danego zadatku. Natomiast jeżeli otrzymałeś zadatek i odstąpiłeś od umowy, to będziesz mógł go zatrzymać.

Nie ma więc jednoznacznej odpowiedzi co jest korzystniejsze zadatek czy zaliczka. Wszystko zależy od okoliczności. Warto więc wiedzieć, jakie są różnice między tymi dwoma pojęciami, żeby używać ich w zależności od swoich potrzeb.

Ile powinien wynosić zadatek czy zaliczka?

Z przepisów prawa nie wynika, ile powinien wynosić zadatek czy zaliczka. Zwyczajowo przyjmuje się, że jest to mniej więcej kwota wynosząca między 10% a 30%  przyszłego wynagrodzenia.  Niektórzy uznają, że może to być nawet połowa przyszłego wynagrodzenia. Wszystko zależy od okoliczności i od przedmiotu umowy. Jednak ja byłaby ostrożna przy uznawaniu za zadatek czy zaliczkę kwoty ponad 50% szacowanego wynagrodzenia.

Zadatek a zaliczka  – podsumowanie

Zadatek a zaliczka? Rozróżnienie ich nie jest kwestią prostą. Może to przysparzać sporo problemów, dlatego jeszcze jako podsumowanie przedstawiam tabelkę, która  w przystępny sposób wyjaśnia różnicę między zadatkiem a zaliczką.

ZADATEK

ZALICZKA

Określenie w umowie

Mamy domniemanie zadatku. Jeżeli z umowy ani ze zwyczaju nic innego nie wynika, to mamy do czynienia z zadatkiem.

Z umowy bądź ze zwyczaju musi wynikać, że wręczona kwota to zaliczka.

Umowa została wykonana

Zadatek jest zaliczany na poczet ceny, którą ma uregulować osoba dająca zadatek, chyba że takie zaliczenie jest niemożliwe - wówczas zadatek jest zwracany.

Zaliczka ulega zaliczeniu na poczet świadczenia (ceny,wynagrodzenia), którą ma uiścić dający zaliczkę.

Odstąpiono od umowy, bo biorący kwotę nie wykonał umowy

Dający zadatek może żądać zwrotu zadatku i zapłaty równowartości danego zadatku

Zwrot

Odstąpiono od umowy, bo dający kwotę nie wykonał umowy

Otrzymujący zadatek może zachować zadatek

Zwrot

Strony rozwiązały umowę

Zwrot

Zwrot

Umowa nie została wykonana z przyczyn leżących po obu stronach

Zwrot

Zwrot

Umowa nie została wykonana z przyczyn niezależnych od obu stron

Zwrot

Zwrot

Tabela nr 1: Zadatek a zaliczka – główne różnice

Jeżeli masz jakieś pytania dotyczące zaliczki czy zadatku, napisz komentarz. Chętnie odpowiem na Twoje pytanie.

 

Inne artykuły, które mogą Cię zainteresować:

  1. Wypowiedzenie a odstąpienie od umowy 
    Odstąpienie i wypowiedzenie umowy to również bardzo podobne pojęcia. Jednak odstąpienie i wypowiedzenie umowy mają różne skutki.  Koszty pomyłki mogą być znaczne, dlatego warto znać różnicę między nimi.
  2. Umowne odstąpienie od umowy 
    W umowie strony mogą zastrzec prawo jednej lub obu stron do odstąpienia od umowy. Sprawdź jak może wyglądać taki zapis w umowie.

2 thoughts on “Zadatek a zaliczka – co lepiej zapłacić?

  1. Co w przypadku wpłacenia połowy kwoty za szkolenie, z którego chcemy zrezygnować, a firma szkoleniowa upiera się, że nie zwróci zadatku, chyba że znajdę osobę chętną na moje miejsce ?
    Nie było żadnych postanowień umownych w formie pisemnej, jedynie wpłata jednej części kwoty za szkolenie oraz korespondencja email. W moim rozumieniu uiściłam zaliczkę, a firma błędnie używa terminu zadatek.
    Jaki krok podjąć, aby odzyskać wpłaconą kwotę ?
    A może mylę się i nie mam prawa do jej zwrotu ?

    1. Jeżeli nie poczyniliście żadnych ustaleń czy przekazana kwota to zaliczka czy zadatek, to w takich przypadkach kodeks cywilny nakazuje uznać taką kwotę za zadatek.

      Wynika to z art. 394 § 1. kodeksu cywilnego. Zgodnie z nim w braku odmiennego zastrzeżenia umownego albo zwyczaju zadatek dany przy zawarciu umowy ma to znaczenie, że w razie niewykonania umowy przez jedną ze stron druga strona może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić i otrzymany zadatek zachować, a jeżeli sama go dała, może żądać sumy dwukrotnie wyższej.

      Możliwe, że są jeszcze jakieś okoliczności, które uzasadniają zwrot tej kwoty jako zadatku lub uznanie tej kwoty jako zaliczkę, ale nie mam żadnych danych czy poszlak w tym zakresie.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *