Ile wynosi przedawnienie roszczeń?

okres przedawnienia roszczeń

Zapłaty za świadczone usługi czy za wykonanie dzieła nie można dochodzić w nieskończoność. Dla pewności obrotu wprowadzono tzw. przedawnienie roszczeń. Dzięki temu po upływie pewnego czasu wierzyciel nie może zmusić dłużnika do zapłaty zaległej należności. Spełnienie świadczenia będzie zależeć tylko i wyłącznie od dobrej woli dłużnika.

Po co jest przedawnienie roszczeń?

Wyobraźmy sobie taką sytuację. Przedsiębiorca od 5 lat nie otrzymał wynagrodzenia za wykonanie zlecenia. Ociągał się on z dochodzeniem należności od swojego kontrahenta. Wysłała jedno wezwanie do zapłaty, wykonał kilka telefonów, ale zniechęcony niepowodzeniami dalej nie prowadził windykacji. Nie złożył również pozwu. Strony też nie zawarły ugody co do roszczenia. Przedsiębiorca po 5 latach postanowił pójść ze sprawą do sądu. Przedstawił niebudzące wątpliwości dowody na zasadność dochodzenia swojego roszczenia.

Jednak sąd oddalił powództwo.

Dlaczego?

Bo pozwany podniósł zarzut przedawnienia roszczenia. Przedsiębiorca zbyt długo zwlekał z dochodzeniem należności.

Przedawnienie roszczeń ma wprowadzić tzw. pewność obrotu i zmuszać uprawnionych do szybkiego dochodzenia swoich praw.

Przedawnione roszczenie nadal istnieje. Jednak nie można zmusić dłużnika do jego spełnienia.

Przedawnienie roszczeń tylko na zarzut

Sąd nie bada „z urzędu”, czy roszczenie jest przedawnione. Strona podczas procesu sądowego sama powinna wskazać, że roszczenie jest przedawnione i podnieść taki zarzut.

zarzut przedawnieniaNajlepiej zawsze z ostrożności podnieść zarzut przedawnienia roszczenia w toku postępowania sądowego. Wtedy sąd będzie zobligowany do zgadania czy zarzut ten jest skuteczny.

Ile wynosi termin przedawnienia? 

Terminy przedawnienia roszczeń są różne. Zacznijmy od podstawowych terminów.

Art. 118 kodeksu cywilnego
Jeżeli przepis szczególny nie stanowi inaczej, termin przedawnienia wynosi lat dziesięć, a dla roszczeń o świadczenia okresowe oraz roszczeń związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej – trzy lata.

Co do zasady podstawowy termin przedawnienia wynosi 10 lat.

Natomiast roszczenia okresowe oraz roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej przedawniają się z upływem 3 lat.

Roszczeniami okresowymi będą np. roszczenie o zapłatę za czynsz najmu czy za utrzymanie strony internetowej. Są to takie roszczenia, których wysokość zależy od upływu czasu.

Tym więcej płacisz za najem lokalu usługowego, im dłużej trwa najem.

Tym wyższe jest też zobowiązanie za świadczenie usług hostingowych, im dłużej usługa jest świadczona.

Podobnie z upływem trzech lat przedawniają się roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej. Będą to więc takie roszczenia, które wynikają z zarobkowego działania przedsiębiorcy.

Termin przedawnienia nie zawsze będzie taki sam dla wszystkich stron w umowie. Jedna strona może mieć dłuższy termin przedawnienia, a druga krótszy. Termin przedawnienia zależy od tego, kto dochodzi należności. Jeżeli należności dochodzi przedsiębiorca od konsumenta, to termin przedawnienia roszczenia wynosi 3 lata. Natomiast jeżeli konsument dochodzi należności od przedsiębiorcy, to termin przedawnienia trwa 10 lat.

terminy przedawnienia

 

Szczegółowe terminy przedawnienia roszczeń

Od wyżej wskazanych okresów przedawnienia roszczeń są liczne wyjątki. To znaczy, że roszczenia przedawniają się z okresem 10 letnim, a roszczenia związane z prowadzeniem działalności gospodarczej czy świadczenia okresowe z trzyletnim okresem, chyba że ustawa stanowi inaczej.

Przyjrzyjmy się tym wyjątkom.

Dla przedsiębiorcy najważniejsze będzie przedawnienie roszczeń z umowy:

  • o dzieło
  • zlecenia
  • sprzedaży.

Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło

Zacznijmy od roszczeń z umów o dzieło. Reguluje to art. 646 kodeksu cywilnego.

Art. 646 kodeksu cywilnego
Roszczenia wynikające z umowy o dzieło przedawniają się z upływem lat dwóch od dnia oddania dzieła, a jeżeli dzieło nie zostało oddane – od dnia, w którym zgodnie z treścią umowy miało być oddane.

Roszczenia z umowy o dzieło przedawniają się z okresem 2 lat.

Jednak ten liczony jest inaczej. Jest to modyfikacja ogólnej zasady, że termin przedawnienia roszczeń liczymy od dnia wymagalności roszczenia. W przypadku umowy o dzieło termin przedawnienia liczymy od momentu, gdy dzieło zostało wydane bądź powinno zostać wydane zgodnie z treścią umowy.

Nie ma tu znaczenia np. termin płatności wskazany na fakturze. Zawsze przedawnienie będzie liczone od wydania dzieła, bądź od terminu gdy zgodnie z umową powinno być wydane.

Dwuletni termin przedawnienia dotyczy nie tylko roszczeń przyjmującego zamówienie, ale też zamawiającego. W takim dwuletnim terminie będą przedawniać się np. następujące roszczenia o:

  • zapłatę wynagrodzenia za wykonane dzieło
  • wydanie wykonanego dzieła
  • roszczenie o zapłatę kary umownej

Przedawnienie roszczeń z umowy o dzieło – wyjątki

Natomiast nie wszystkie „roszczenia z umowy o dzieło” przedawniają się w dwuletnim terminie.

Dla przykładu inny termin przedawnienia roszczeń będzie wynikał dla rozliczeń w przypadku odstąpienia od umowy, a inny dla odpowiedzialności za wady dzieła.

W przypadku odstąpienia od umowy o dzieło strona odstępująca od umowy powinna zwrócić drugiej stronie wszystko, co otrzymała od niej na mocy umowy. Odstąpienie od umowy powoduje taką sytuację, jakby umowa w ogóle nie została zawarta.

Pisałam o tym więcej w artykule poświęconym odstąpieniu i wypowiedzeniu umowy.

Skoro więc umowę o dzieło w przypadku odstąpienia uznaje się za niezawartą, to nie należy stosować terminu przedawnienia określonego dla umowy o dzieło. Rozliczenie stron w przypadku odstąpienia od umowy „odrywa się od samej umowy”. W związku z tym do tego rozliczenia stosują się ogólne okresy przedawnienia wynikające z art. 117  i 118 kodeksu cywilnego.

Również inny jest termin przedawnienia roszczenia z umowy o dzieło w przypadku dochodzenia roszczeń z rękojmi. A to za sprawą art. 638 k.c.

Art. 638 kodeksu cywilnego
§ 1. Do odpowiedzialności za wady dzieła stosuje się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży. Odpowiedzialność przyjmującego zamówienie jest wyłączona, jeżeli wada dzieła powstała z przyczyny tkwiącej w materiale dostarczonym przez zamawiającego.

Jeżeli do odpowiedzialności za wady dzieła stosują się odpowiednio przepisy o rękojmi przy sprzedaży, to również dotyczy to terminu przedawnienia roszczeń.

Przyjmujący zamówienie odpowiada z tytułu wad dzieła, jeżeli wada ujawniła się w okresie 2 lat od wydania dzieła. Przedawnienie  roszczenia  o usunięcie wady lub wymianę rzeczy na wolną od wad przedawnia się z upływem roku, licząc od dnia stwierdzenia wady.

Przedawnienie roszczeń z umowy zlecenia

Termin przedawnienia z umowy zlecenia także wynosi dwa lata.

Art. 751 kodeksu cywilnego
Z upływem lat dwóch przedawniają się:
1) roszczenia o wynagrodzenie za spełnione czynności i o zwrot poniesionych wydatków przysługujące osobom, które stale lub w zakresie działalności przedsiębiorstwa trudnią się czynnościami danego rodzaju; to samo dotyczy roszczeń z tytułu zaliczek udzielonych tym osobom;
2) roszczenia z tytułu utrzymania, pielęgnowania, wychowania lub nauki, jeżeli przysługują osobom trudniącym się zawodowo takimi czynnościami albo osobom utrzymującym zakłady na ten cel przeznaczone.

Jak widać w kodeksie cywilnym zawężono roszczenia wynikające z umowy zlecenie, co do których stosuje się dwuletni termin przedawnienia. Inne roszczenia przedawniają się na zasadach ogólnych, czyli zgodnie z art. 117 i 118 kodeksu cywilnego.

Przedawnienie roszczeń z umowy sprzedaży

Przedawnienie roszczeń z umowy sprzedaży również wynosi dwa lata. Tak wynika z art. 554 kodeksu cywilnego.

Art. 554 kodeksu cywilnego
Roszczenia z tytułu sprzedaży dokonanej w zakresie działalności przedsiębiorstwa sprzedawcy, roszczenia rzemieślników z takiego tytułu oraz roszczenia prowadzących gospodarstwa rolne z tytułu sprzedaży płodów rolnych i leśnych przedawniają się z upływem lat dwóch.

Art. 554 kodeksu cywilnego modyfikuje okres przedawnienia tylko i wyłącznie w kilku przypadkach. Dla przedsiębiorców najważniejsze jest, że okres przedawnienia roszczeń z tytułu sprzedaży dokonanej w związku z prowadzeniem przedsiębiorstwa sprzedawcy wynosi 2 lata. W praktyce w większości przypadków będzie to dotyczyć roszczenia o zapłatę ceny.

dwuletni termin przedawnienia

Modyfikacja terminu przedawnienia roszczeń 

Strony nie mogą modyfikować terminów przedawnienia roszczenia. Wynika to wprost z przepisów kodeksu cywilnego.

Art. 119 kodeksu cywilnego
Terminy przedawnienia nie mogą być skracane ani przedłużane przez czynność prawną.

Oznacza to, że wszelkie zapisy w umowach między stronami dotyczące przedłużenia bądź skrócenia terminu przedawnienia będą nieważne. W takim przypadku będą miały zastosowanie reguły kodeksowe.

Od kiedy liczyć termin przedawnienia? 

Ustaliliśmy już ile wynoszą terminy przedawnienia. Natomiast nie wyjaśniłam od kiedy należy liczyć ten termin.

Artykuł 120 kodeksu cywilnego wprowadza zasadę dotyczącą liczenia terminu przedawnienia.

Art. 120 Kodeksu cywilnego
§ 1. Bieg przedawnienia rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stało się wymagalne. Jeżeli wymagalność roszczenia zależy od podjęcia określonej czynności przez uprawnionego, bieg terminu rozpoczyna się od dnia, w którym roszczenie stałoby się wymagalne, gdyby uprawniony podjął czynność w najwcześniej możliwym terminie.
§ 2. Bieg przedawnienia roszczeń o zaniechanie rozpoczyna się od dnia, w którym ten, przeciwko komu roszczenie przysługuje, nie zastosował się do treści roszczenia.

Kluczowe w tej sytuacji jest zrozumienie pojęcia wymagalności roszczenia. Ujmując rzecz najprościej roszczenie zaczyna być wymagalne w dniu, w którym sąd najszybciej może zmusić dłużnika do spełnienia świadczenia. Będzie to najczęściej pierwszy dzień po upływie terminu na wykonanie zobowiązania.

Dla przykładu jeżeli termin płatności przypadł na poniedziałek 12 marca 2018 roku, to do tego dnia dłużnik może bez żadnych negatywnych konsekwencji spełnić świadczenie. Natomiast od wtorku roszczenie staje się wymagalne i od tego dnia zaczyna biec termin przedawnienia.

Więcej o terminie wymagalności roszczenia pisałam w artykule dotyczącym liczenia odsetek za opóźnienie.

Problematyczna natomiast jest kwestia, gdy wymagalność roszczenia zależy od działania uprawnionego. Wówczas termin ten nie liczy się od momentu kiedy faktycznie podejmie on czynności, ale od terminu, kiedy mógł zrobić to najwcześniej.

Dla przykładu przedawnienie z roszczenia o odszkodowanie z tytułu nienależytego wykonania rozpocznie się kiedy poszkodowany „teoretycznie” mógł wezwać drugą stronę do zapłaty, a nie kiedy faktycznie to zrobił.

Przerwanie biegu przedawnienia

Bieg terminu przedawnienia może być przerwany. Mówi o tym art. 123 kodeksu cywilnego.

Art. 123 kodeksu cywilnego

§ 1. Bieg przedawnienia przerywa się:
1) przez każdą czynność przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw lub egzekwowania roszczeń danego rodzaju albo przed sądem polubownym, przedsięwziętą bezpośrednio w celu dochodzenia lub ustalenia albo zaspokojenia lub zabezpieczenia roszczenia;
2) przez uznanie roszczenia przez osobę, przeciwko której roszczenie przysługuje;
3) przez wszczęcie mediacji.

Złożenie pozwu do sądu przerywa bieg terminu przedawnienia. Oznacza to pozew powinien być złożony przed upływem terminu przedawnienia. Wówczas nieważne już, ile czasu będzie trwało postępowanie sądowe. Druga strona nie będzie mogła w sposób skuteczny podnieść zarzutu przedawnienia.

Czasami z różnych przyczyn nie chcemy od razu składać powództwa o zapłatę całości roszczenia (np. czekamy na rozstrzygnięcie innej sprawy, nie mamy środków na uiszczenie opłaty sądowej). wtedy warto złożyć wniosek o zawezwanie do próby ugodowej. Jest to czynność podjęta przed sądem  i przerywa ona bieg terminu przedawnienia.

Podobnie jest z zawarciem ugody co do roszczenia. Jeżeli strony zawrą ugodę, w której druga strona uzna roszczenie, to wówczas bieg terminu przedawnienia zostanie przerwany.

Podobny skutek ma rozpoczęcie mediacji. Ona również przerywa bieg przedawnienia.

przerwanie biegu terminu przedawnienia

Co ważne po przerwaniu biegu okresu przedawnienia termin ten biegnie od początku.

Dla przykładu, termin przedawnienia roszczenia wynosi 3 lata. Dłużnik uznał roszczenie dzień przed upływem okresu przedawnienia. Uznanie roszczenia przerywa bieg terminu przedawnienia. Po przerwaniu bieg terminu rozpoczyna się na nowo. Wierzyciel ma więc kolejne 3 lata na dochodzenie swojego roszczenia.

Zawieszenie biegu przedawnienia

Bieg terminu przedawnienia roszczenia może być nie tylko przerwany, ale również zawieszony.

Art. 121 kodeksu cywilnego

Bieg przedawnienia nie rozpoczyna się, a rozpoczęty ulega zawieszeniu:
1) co do roszczeń, które przysługują dzieciom przeciwko rodzicom – przez czas trwania władzy rodzicielskiej;
2) co do roszczeń, które przysługują osobom niemającym pełnej zdolności do czynności prawnych przeciwko osobom sprawującym opiekę lub kuratelę – przez czas sprawowania przez te osoby opieki lub kurateli;
3) co do roszczeń, które przysługują jednemu z małżonków przeciwko drugiemu – przez czas trwania małżeństwa;
4) co do wszelkich roszczeń, gdy z powodu siły wyższej uprawniony nie może ich dochodzić przed sądem lub innym organem powołanym do rozpoznawania spraw danego rodzaju – przez czas trwania przeszkody.

Jak wynika z przytoczonego wyżej brzmienia przepisu, zastosowanie instytucji zawieszenia przedawnienia roszczenia dla przedsiębiorców jest bardzo małe. Zawieszenie terminu przedawnienia dotyczy w szczególności  spraw rodzinnych.

Zawieszenie terminu przedawnienia roszczenia powoduje, że nie biegnie on w czasie trwania przyczyny. Po jej ustaniu, biegnie on nadal.

Nowelizacja kodeksu cywilnego

W tym momencie prowadzone są prace legislacyjne w zakresie skrócenia terminów przedawnienia. Zamiast 10 letniego terminu przedawnienia okres ten ma wynosić 6 lat. Pozostanie 3 letni okres przedawnienia dla roszczeń okresowych i związanych z prowadzeniem działalności gospodarczej.

Koniec terminu przedawnienia będzie przypadał na ostatni dzień okresu kalendarzowego, chyba że termin przedawnienia roszczenia będzie krótszy niż dwa lata. Taka zmiana w kodeksie cywilnym ułatwi określenie, kiedy upływa termin przedawnienia.  W tym momencie nie jest to takie proste. Należy wiedzieć, kiedy roszczenie stało się wymagalne.

Ponadto nowelizacja kodeksu cywilnego przewiduje, że po upływie terminu przedawnienia nie można będzie domagać się zaspokojenia roszczenia przysługującego przeciwko konsumentowi. Oznacza to, że sąd z urzędu będzie musiał zweryfikować czy roszczenie przedsiębiorcy przeciwko konsumentowi nie jest przedawnione. Jeżeli sąd uzna, że roszczenie jest przedawnione, to oddali powództwo.

Czas pokaże, czy te propozycje zmian wejdą w życie.

Inne artykuły, które mogą Cię zainteresować:

  1. Zadatek a zaliczka – co lepiej zapłacić?
    Zadatek i zaliczka – te słowa brzmią podobnie. Jednak różnica między nimi jest znaczna.
  2. Odstąpienie a wypowiedzenie umowy 
    Podobnie jak z zaliczką i zadatkiem. Pojęcia są bardzo do siebie zbliżone. Jednak różnica jest znaczna. A dla jednego pełnomocnika procesowego niezrozumienie tych dwóch pojęć okazało się bardzo kosztowne. Więcej w artykule.
  3.  Umowne odstąpienie od umowy
    Kiedy można odstąpić od umowy? W tym artykule piszę o postanowieniu umownym dającym stronom możliwość wycofania się z zawartej umowy.

Dodaj komentarz

Twój adres email nie zostanie opublikowany. Pola, których wypełnienie jest wymagane, są oznaczone symbolem *