Odstąpienie od umowy o dzieło – kiedy zamawiający ma do tego prawo?

Gdy przygotowuję dla przedsiębiorcy wzór umowy o dzieło, to najwięcej wątpliwości przedsiębiorców budzą zapisy dotyczące odstąpienia od umowy. Przedsiębiorca boi się, że dużo wysiłku włożył w pozyskanie klienta, a ten odstąpi od umowy, a on nie otrzyma umówionego wynagrodzenia. Poniżej przedstawiam najczęściej wykorzystywane podstawy do odstąpienia od umowy o dzieło przez zamawiającego.

Jeżeli przedsiębiorca zgodnie z treścią umowy oraz w umówionym terminie wykonana dzieło, to co do zasady nie ma czego się obawiać.

Problemy natomiast mogą pojawić się, gdy przyjmujący zamówienie nie wykonuje przedmiotu umowy o dzieło prawidłowo lub w umówionym terminie. W takich sytuacjach zamawiający może odstąpić od umowy z winy wykonawcy.

Zanim przeczytasz o możliwościach odstąpienia od umowy, sprawdź czy wiesz jakie są różnice między odstąpieniem a wypowiedzeniem umowy.

Umowa o dzieło a umowa o świadczenie usług

Poniżej wskazuję podstawy do odstąpienia od umowy o dzieło. Stąd od razu przestrzegam przed stosowaniem wskazanych przeze mnie przepisów do umowy o świadczenie usług. Charakter tych umów jest różny, a więc i podstawy do odstąpienia lub wypowiedzenia umowy kształtują się odmiennie.

Na podstawie umowy o dzieło wykonawca zobowiązuje się do osiągnięcia konkretnego rezultatu. Zaś umowa o świadczenia usług polega na starannym działaniu. Przedmiotem umowy o dzieło może być np. wykonanie projektu strony internetowej, napisanie artykułu czy książki czy wykonanie projektu logo.

Więcej o wypowiedzeniu umowy o świadczeniu usług z ważnych powodów

Odstąpienie od umowy o dzieło z tytułu niedotrzymania terminu

Zacznijmy od kwestii terminowości wykonania dzieła.

Przyjmijmy, że umowa o dzieło obejmuje wykonanie projektu strony internetowej. Wykonawca zobowiązał się, że wykona projekt strony internetowej w ciągu 4 tygodni od dnia zawarcia umowy. Realnie szacuje, że zajmie mu to 3 tygodnie. Pozostawia sobie jednak tydzień buforu.

Strony podpisały umowę. Mijają 3 tygodnie, a wykonawca nawet nie poprosił klienta o podstawowe informacje dotyczące strony internetowej. Widać, że wykonawca nie będzie w stanie wykonać projektu strony w umówionym terminie.

W takim właśnie przypadku klient będzie mógł odstąpić od umowy i to bez wcześniejszego ostrzeżenia.

To uprawnienie zamawiającego wynika z artykułu 635 kodeksu cywilnego.

Przepis brzmi następująco:

Jeżeli przyjmujący zamówienie opóźnia się z rozpoczęciem lub wykończeniem dzieła tak dalece, że nie jest prawdopodobne, żeby zdołał je ukończyć w czasie umówionym, zamawiający może bez wyznaczenia terminu dodatkowego od umowy odstąpić jeszcze przed upływem terminu do wykonania dzieła.

W cytowanym powyżej przepisie użyto pojęcia opóźnienia.

Opóźnienie to każde niedotrzymanie terminu. Nie ma więc znaczenia, dlaczego przyjmujący zamówienie nie wykonał strony internetowej w terminie – tj. czy nastąpiło to z jego winy czy z przyczyn od niego niezależnych.

W każdym z tych przypadków zamawiającemu będzie przysługiwało prawo do odstąpienia od umowy o dzieło i to bez dodatkowego wezwania. Ponadto w takim przypadku wykonawca nie otrzyma umówionego wynagrodzenia.

Więcej o różnicach między opóźnieniem a zwłoką

Przyczyny opóźnienia nie mogą obciążać zamawiającego

Natomiast zamawiający nie może skutecznie odstąpić od umowy o dzieło, jeżeli przyczyny opóźnienia leżą po jego stronie.

Potwierdził to Sąd Najwyższy w postanowieniu z dnia 28 sierpnia 2018 roku (sygn. akt I CSK 259/18). Wskazał on, że o braku prawdopodobieństwa ukończenia dzieła w terminie, mogą świadczyć nie tylko okoliczności zawinione, ale i niezawinione przez przyjmującego zamówienie. Sąd wskazał jednak, że nie mogą być to przyczyny obciążające zamawiającego.

Wróćmy do przykładu z wykonawcą projektu strony internetowej. Zamawiający nie będzie mógł skutecznie odstąpić od umowy, jeżeli nie przesłał on wykonawcy potrzebnych informacji do rozpoczęcia projektu. Gdy wykonawca nie może ukończyć projektu bez współpracy z zamawiającym, to trudno, żeby zamawiający mógł odstąpić od umowy i nie zapłacić umówionego wynagrodzenia.

Odstąpienie od umowy również po upływie terminu do wykonania dzieła

Wiele wątpliwości budziło, czy zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło, po tym jak upłynął termin na wykonanie przedmiotu umowy.

Wątpliwości te rozwiał Sąd Najwyższy. W postanowieniu z dnia 4 lipca 2018 roku (sygn. akt V CSK 94/18) wprost wskazał, że na podstawie art. 635 k.c. dopuszczalne jest odstąpienie zamawiającego od umowy także po upływie terminu do wykonania dzieła.

W naszym przykładzie zamawiający będzie mógł odstąpić od umowy na wykonanie szablonu strony internetowej np. po 5 tygodniach od zawarcia umowy, czyli już po umówionym terminie na wykonanie dzieła.

Odstąpienie od umowy przez błędne wykonanie

Druga sytuacja, w której zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło, dotyczy wadliwego wykonania dzieła lub wykonania w sposób sprzeczny z treścią umowy.

Wróćmy do przykładu ze stroną internetową.

Z umowy wynika, że strona będzie wykonana w sposób X. Przyjmujący zamówienie wykonuje ją w sposób Y.

W takim przypadku klient może wezwać wykonawcę strony internetowej do prawidłowego sposobu wykonania projektu, czyli w umówiony sposób X.

Zamawiający powinien również wyznaczyć wykonawcy odpowiedni termin na poprawienie sposobu wykonania przedmiotu umowy.

Odpowiedni termin to przede wszystkim taki, w którym realne jest, że wykonawca ma szansę poprawić sposób wykonania przedmiotu umowy. Jego długość będzie zależała od konkretnego przypadku. W jednej sytuacji termin 2 dni roboczych będzie odpowiedni. W przypadku innego dzieła nawet 3 miesiące mogą być zbyt krótkim terminem.

Zamawiający będzie miał prawo do odstąpienia, gdy w wyznaczonym przez niego terminie wykonujący dzieło nie poprawi sposobu wykonania przedmiotu umowy.

Oznacza to, że wykonawca ma dodatkową szansę na poprawienie realizacji przedmiotu umowy. Jeżeli z niej nie skorzysta, to zamawiający ma dwie możliwości działania.

Co może zrobić zamawiający, gdy wykonawca nie poprawi dzieła?

Po pierwsze, zamawiający może odstąpić od umowy. Wtedy przyjmujemy fikcję, że umowa w ogóle nie została zawarta. Przyjmujący zamówienie nie może żądać wynagrodzenia za wykonanie dzieła, a przyjmujący zamówienie nie musi odebrać dzieła. Co do zasady strony powinny przywrócić taki stan, jaki był przed zawarciem umowy. Takie odstąpienie powoduje, że strony powinny dokonać wzajemnego rozliczenia.

Po drugie, zamawiający może zlecić poprawienie lub dalsze prace nad dziełem innej osobie. Jest to tzw. wykonanie zastępcze. W takim przypadku to pierwotny wykonawca ponosi koszt i ewentualne niebezpieczeństwo związane z prawidłowym wykonaniem przedmiotu umowy.

Te uprawnienia zamawiającego wynikają z artykułu 636 § 1 kodeksu cywilnego.


§ 1. Jeżeli przyjmujący zamówienie wykonywa dzieło w sposób wadliwy albo sprzeczny z umową, zamawiający może wezwać go do zmiany sposobu wykonania i wyznaczyć mu w tym celu odpowiedni termin. Po bezskutecznym upływie wyznaczonego terminu zamawiający może od umowy odstąpić albo powierzyć poprawienie lub dalsze wykonanie dzieła innej osobie na koszt i niebezpieczeństwo przyjmującego zamówienie.

Odstąpienie od umowy o dzieło w każdym czasie

Trzecia sytuacja, w której zamawiający może odstąpić od umowy o dzieło, jest niezależna od wykonawcy. Po prostu zamawiający może w każdym czasie zrezygnować z zamówionego dzieła.

Jednak wówczas musi zapłacić wykonawcy umówione wynagrodzenie. Ma on jednak prawo do odliczenia od wynagrodzenia tego, co wykonawca zaoszczędził. Takimi oszczędnościami mogą być np. niewykupione przez wykonawcę licencje do zdjęć, które mają być umieszczone na stronie internetowej.

Prawo zamawiającego do odstąpienia od umowy w każdym czasie wynika z art. 644 kodeksu cywilnego.

 Dopóki dzieło nie zostało ukończone, zamawiający może w każdej chwili od umowy odstąpić płacąc umówione wynagrodzenie. Jednakże w wypadku takim zamawiający może odliczyć to, co przyjmujący zamówienie oszczędził z powodu niewykonania dzieła.

Modyfikacje podstaw do odstąpienia w umowie

W umowie można próbować zmienić lub ograniczyć prawo do odstąpienia zamawiającego od umowy. Jednak nie zawsze taka modyfikacja będzie skuteczna, w szczególności jeżeli umowę zawiera przedsiębiorca z konsumentem. Takie ograniczenie może być w niektórych przypadkach uznane za klauzulę niedozwolo. Stąd zmianę kodeksowych zasad polecam konsultować z prawnikiem.

Nieskuteczne odstąpienie od umowy o dzieło

Nie zawsze zamawiający w sposób prawidłowy wykorzystują podstawy do odstąpienia od umowy o dzieło. Takie błędne powołanie podstawy lub odstąpienie od umowy o dzieło w momencie, gdy stronie takie prawo w ogóle nie przysługiwało, może powodować nieskuteczność odstąpienia.

Niestety spory sądowe oparte na odstąpieniu od umowy mogą należeć do skomplikowanych. Ze swojego doświadczenia widzę, że najtrudniejsze jest ustalenie przebiegu współpracy między stronami i wykazanie nieprawidłowości czy nieterminowości w wykonaniu przedmiotu umowy.

Rozwiązanie umowy o dzieło za porozumieniem stron

Odstąpienie od umowy o dzieło jest jednostronną czynnością prawną. Oznacza to, że zamawiający do skutecznego rozwiązania umowy nie potrzebuje zgody wykonawcy. Wystarczy, że skieruje do niego swoje jednoznaczne oświadczenie.

Natomiast w każdym czasie strony mogą porozumieć się co do rozwiązania umowy o dzieło. W takim przypadku zawierają one porozumienie o rozwiązaniu umowy, w którym określają warunki takiego rozwiązania. Strony mają dużą swobodę w określeniu warunków takiego porozumienia.

Jeżeli chcesz skorzystać z indywidualnej porady prawnej o możliwościach odstąpienia od umowy o dzieło, to zapraszam do KONTAKTU.

Dodaj komentarz

Twój adres e-mail nie zostanie opublikowany. Wymagane pola są oznaczone *

Potrzebujesz indywidualnej pomocy prawnej?

Skontaktuj się ze mną: 609-774-245 joanna@legun.pl

    Twoje dane osobowe będą przetwarzane przez Joannę Legun w celu obsługi przesłanego zapytania. Szczegóły w Polityce prywatności.

    Przeczytaj także

    odstąpienie od umowy
    ABC prawa
    Umowy

    Umowne odstąpienie od umowy

    Strony mogą w umowie przewidzieć, że jednej lub obu stronom będzie przysługiwało prawo do odstąpienia od umowy. W jaki sposób umieścić w umowie prawo do odstąpienia od umowy, żeby taki zapis był skuteczny i wiążący dla stron? Odstąpienie od umowy  Odstąpienie od umowy jest bardzo silnym uprawnieniem. Pisałam już o różnicach między odstąpieniem a wypowiedzeniem […]

    Czytaj więcej
    umowa na pozycjonowanie strony internetowej
    Umowy

    Umowa na pozycjonowanie strony internetowej – 12 ważnych wskazówek

    Chcesz  zlecić profesjonalnej agencji pozycjonowanie strony internetowej, czyli podjęcie działań SEO. Nie masz pojęcia, jakie zapisy powinny znaleźć się w umowie na świadczenie usług SEO. Przedstawiam 12 rzeczy, na które trzeba zwrócić uwagę przy zawieraniu umowy na pozycjonowanie strony internetowej.  1. Określenie przedmiotu umowy na pozycjonowanie strony internetowej Większość umów na pozycjonowanie stron internetowych jest […]

    Czytaj więcej
    zawarcie umowy
    Umowy

    Zawarcie umowy – robisz to częściej niż Ci się wydaje

    Często słyszę od przedsiębiorców, że co prawda świadczą usługi, ale przecież nie zawarli z nikim żadnej umowy. Czy faktycznie? Utożsamianie zawarcia umowy ze złożeniem podpisów na kartce papieru, to zbyt duże uproszczenie. Zawarcie umowy może nastąpić nawet w sposób dorozumiany. Nawet jak się dłużej zastanowić, to umowa w formie pisemnej stanowi niewielki odsetek zawieranych przez […]

    Czytaj więcej